البەتتە, جاڭا ءىستىڭ باستاۋى كەم-كەتىكسىز بولمايدى. بىراق تۇپكى ناتيجە وڭ بولارىنا كوڭىل بەك سەنەدى. جاقسى-اق. كەلەشەگىمىزدىڭ كەمەل بىلىمگە باعىت الۋى بارشامىزدى قۋانتادى. بۇل – بابالار جولى. ءال-فارابي دانىشپان اركەز دۇنيەنى كەزىپ, الەم كىتاپحاناسىنان سۋسىندادى ەمەس پە؟! مىنە, سول ءبىلىم ىزدەۋدەگى ءناسىپ بۇگىنگى بۋىنعا بۇيىرعان ەكەن.
ارينە, بۇل جولدا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىلىمى سالتانات قۇرعان مەملەكەت بولۋدىڭ بار نەگىزىن قالادى دەۋگە بولادى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جاس ۇرپاقتىڭ جان-جاقتى تاڭداۋى كوپ. قازاقستان سياقتى ەلدەر نەكەن-ساياق. بىزدە بالاباقشادان باستاپ ورتا مەكتەپتە, كەيىن جوعارى وقۋ ورنىندا دا قانداي ءبىلىم وشاعىندا ءتالىم-تاربيە الامىن دەسەڭىز, بارىنە دە وراسان مۇمكىندىك بەرىلگەن. ەلباسىنىڭ قامقورلىعىمەن «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ءوزى ون مىڭداعان شاكىرتتى قوعامىمىزدىڭ دامۋىنا اتسالىسۋعا ۇكىلەپ قوسىپ وتىر. زياتكەرلىك مەكتەپتەر مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى بۇرىن شەت مەملەكەتتەردەن كورەتىن ءبىلىم بەرۋ مودەلدەرىن ەلىمىزگە كەڭىنەن ەنگىزە باستاۋىمەن ەرەكشەلەنەدى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى جولداۋىندا دا ءبىلىم سالاسىنا, اسىرەسە مۇعالىم مارتەبەسىنە كوپ كوڭىل بولىنگەنىن قۋانا قابىلدادىم. بۇل كوپتەن بەرى كوتەرىلىپ كەلە جاتقان ماسەلە-ءتىن. ويتكەنى مۇعالىم ەڭبەكاقىسىنىڭ ازدىعى بۇل سالاعا بىلىكتى مامانداردىڭ كەلۋىن شەكتەپ وتىردى ەمەس پە؟ بۇل بارشاعا بەلگىلى جايت. ەلباسى وسى ورايدا جىل باسىنان باستاپ 30 پايىزعا كوتەرىلەتىن مۇعالىم ەڭبەكاقىسىنا قوسىمشا مۇعالىم بىلىكتىلىگىن ەكشەۋدى تاپسىرىپ وتىر. ياعني, جاڭا كاتەگوريالىق كەستەگە سايكەس, مۇعالىمدەر ۇلتتىق بىلىكتىلىك تەستىنەن وتەدى. وسى ارقىلى, ياعني بىلىكتىلىگىنىڭ راستالۋىنا بايلانىستى ولاردىڭ ەڭبەكاقىسى 50 پايىزعا دەيىن وسپەك. بۇل پرەزيدەنت ايتقانداي, مۇعالىم قاۋىمىن ۇدايى ءوزىن-ءوزى جەتىلدىرۋگە ىنتالاندىراتىن بىردەن-ءبىر تەتىك. شىن مانىندە, بۇگىنگى ۋاقىت – وزگەرىستەر ۋاقىتى. ءبىلىم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە كەز كەلگەن سىناققا, وزگەرىسكە ءازىر بولۋى, سەرگەك ءجۇرۋى قوعامدى العا جىلجىتاتىن فاكتوردىڭ ءبىرى بولسا كەرەك دەگەن ويدامىز.
وتباسىندا قالىپتاسقان تاربيەنى ودان ءارى جالعاستىراتىن – قازاق مەكتەبى. قازاق مەكتەبىندەگى تاربيە بەسىگىنىڭ ءتىلى – انا ءتىلى. «انا ءسۇتىنىڭ ۋىزىنا جارىپ وسپەگەن بالانىڭ دەنساۋلىعىندا ءبىر كەمشىلىك بولادى» دەيدى دارىگەرلەر. سول سياقتى انا ءتىلىنىڭ ۋىزىنا جارىماي وسكەن بالادا دا كوپ كەمشىلىك بولادى. انا ءتىلى – ادامنىڭ ەركىن سويلەۋىنە جول اشادى. انا ءتىلىن مەڭگەرمەگەن بالا قازاقتىلدى ورتادا ءوز ويىن اشىق ايتا المايدى. ءوز پىكىرىن ايتۋدان قاشادى. بۇل پسيحولوگيا عىلىمىندا «داعدارىس» دەپ اتالادى. بۇگىنگى تاڭدا تەلەديدار دەيسىز بە, ينتەرنەت دەيسىز بە, تەحنيكانىڭ ءتۇر-ءتۇرى دامىعان ۋاقىتتا اتا-انا مەن بالانىڭ سىرلاسۋى, انانىڭ قىزىمەن, اكەنىڭ ۇلىمەن سويلەسۋى, ءتىپتى ادام مەن ادامنىڭ اڭگىمەلەسۋى ازايىپ بارا جاتىر. بۇل جاقسى ءۇردىس ەمەس. وتباسىندا اتا-انا بالاسىمەن مىندەتتى تۇردە سويلەسىپ, سىرلاسىپ تۇرۋى كەرەك. وسىنى اتا-انالار باستى نازارعا السا ەكەن دەگەن وي مازالايدى. ال ءبىلىم مەن تاربيەنىڭ قاينار كوزى – ءار بالانىڭ تۋعان جەرىندە, وتباسىندا, انا تىلىندە ەكەنى انىق. سوندىقتان بيىلعى جولداۋدا ايتىلعانداي, ءبىلىم بەرۋ ىسىندە ءوزىمىزدىڭ وزىق جۇيەمىزدى قۇرۋدى جەدەلدەتۋدىڭ وزەكتى ەكەنى انىق.
قازىر ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جاڭارتىلعان مازمۇنعا كوشۋ ۇدەرىسى جۇرگىزىلۋدە. بۇل ءۇردىس 2021 جىلى اياقتالماق. وسى ۋاقىتتا ءبىز قوعامدا ايتىلىپ كەلە جاتقان وقۋلىقتار مەن وقىتۋداعى ولقىلىقتاردان ارىلىپ, جاڭا زاماناۋي ءبىلىم جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن ءارى ۇلتتىق ءداستۇر مەن تانىمنان تامىر العان ءتول ءبىلىم كەڭىستىگىن قالىپتاستىرا ءبىلۋىمىز ءتيىس. ويتكەنى بۇل – مۇلدە جاڭا باعدارلامالار مەن وقۋلىقتاردان, ستاندارتتاردان تۇرادى. دەسە دە, ونى ءوزىمىز تۇزەتىن بولعاندىقتان بارلىق دۇنيەنىڭ ساپالى بولۋىنا باسا ءمان بەرگەنىمىز ابزال. بۇل بولاشاعىمىزدىڭ دا ساپالى بولۋىنىڭ كەپىلى بولماق. اسىرەسە قازىر ءۇش ءتىلدى وقىتۋعا قاتىستى كادرلاردى قايتا وقىتۋ جۇمىسى قىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتقان كەزەڭدە پەداگوگيكالىق ورتالىقتار مەن جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ وقىتۋ ساپاسىن تومەندەتىپ الماي, قايتا كۇشەيتۋگە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. وقۋشى جۇكتەمەسىن ازايتۋ تۋراسىنداعى تالاپ تا ورىندى. قازاقتا «از, از بولسا دا ساز» دەگەن ۇعىم بار. ءبىلىم – شەكسىز مۇحيت. ونى ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە تاۋىسۋ, بارلىعىن يگەرۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ەڭ باستى باسىمدىق بالانىڭ بەيىمىن باعامداۋ, سول باعىتتا تەرەڭدەتە وقىتۋعا يكەمدەۋ بولسا كەرەك.
سايراش ابىشقىزى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى
